Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc 元宵节 | Nguồn gốc, ý nghĩa, phong tục 

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc là một trong những ngày tết lớn bắt nguồn bởi điển tích từ xưa dần dần lưu truyền tới đời nay. Vậy bạn đã biết nguồn gốc ý nghĩa của lễ hội này là gì không? Các phong tục thú vị trong lễ hội này như thế nào? Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc ăn gì? Những câu nói nào hay được sử dụng trong ngày này? Cùng GenZ Đọc Sách tìm hiểu nguồn gốc, ý nghĩa, phong tục của ngày này ngay sau đây nhé!

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc là gì?

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc là gì?
Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc là gì?

Tết Nguyên Tiêu là ngày gì? Tết Nguyên Tiêu tiếng Trung là 元宵节    / Yuánxiāo jié / hay còn gọi là rằm tháng giêng. Là một ngày lễ cổ truyền tại Trung Quốc, ở Việt Nam được gọi là lễ Thượng Nguyên (lấy theo tục xưa của Đạo giáo: Rằm tháng Giêng gọi là “thượng nguyên” 上元  / Shàng yuán /, rằm tháng bảy gọi là “trung nguyên” 中元  / Zhōng yuán /, rằm tháng mười gọi là “hạ nguyên” 下元  / Xià yuán /, hợp xưng “tam nguyên”).

Thời gian diễn ra lễ hội trăng rằm từ giữa đêm 14 (đêm trước rằm) đến hết đêm 15 âm lịch (đêm trăng rằm) của tháng giêng.

Ngày nay tết Nguyên Tiêu được gọi với các tên khác nhau như hội hoa đăng, lễ hội đèn hoa.

Một số người quan niệm Tết nguyên tiêu đánh dấu kết thúc của Tết Nguyên đán. Mọi người sẽ ra ngoài ngắm trăng, thả đèn, dùng bữa và tận hưởng thời gian còn sót lại bên gia đình và bạn bè tại nhà hoặc trong công viên.

Sau Tết Nguyên tiêu, những điều kiêng kỵ trong năm mới không còn hiệu lực và tất cả các đồ trang trí trong ngày Tết đều được gỡ bỏ.

> Xem thêm: Tết Nguyên Tiêu tiếng Anh là gì?

Nguồn gốc và ý nghĩa tết nguyên tiêu Trung Quốc

Nguồn gốc và ý nghĩa tết nguyên tiêu Trung Quốc
Nguồn gốc và ý nghĩa tết nguyên tiêu Trung Quốc

Vậy Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc bắt nguồn từ đâu?

Tương truyền rằng, ngày xưa một con thiên nga từ trên thiên đình bay xuống hạ giới, nhưng không may bị một người thợ săn bắn chết. Vì quá tức giận, để trả thù cho con thiên nga, Ngọc Hoàng đã sai đội quân Thiên đình đúng ngày 15 tháng 1 âm lịch xuống hỏa thiêu toàn bộ con người và động vật dưới trần gian. 

Rất may, một số vị thần trên Thiên đình không đồng tình, họ đã xuống hạ giới để hiến kế cho chúng sinh. Thế là vào ngày đó, nhà nhà treo đèn lồng và bắn pháo hoa để trên Thiên đình tưởng rằng nhà cửa của họ đã bị phóng hoả. Nhờ đó mà loài người mới thoát tội”.

Một câu chuyện khác về nguồn gốc của Lễ hội Đèn lồng nói rằng ngày lễ này được tạo ra vào thời Hoàng đế nhà Minh của nhà Hán (58 – 75 CN). Vào thời điểm này Phật giáo đã trở nên phổ biến ở Trung Quốc. Hoàng đế nhà Minh là một người ủng hộ Phật giáo.

Sau khi biết rằng các nhà sư Phật giáo có phong tục thắp đèn lồng vào ngày rằm tháng Giêng. Ông đã ra lệnh rằng các cung điện hoàng gia và các hộ gia đình cá nhân cũng nên làm như vậy. Tục lệ này tồn tại như Lễ hội hoa đăng ngày nay.

Tết nguyên tiêu mang ý nghĩa của sự đoàn viên, đoàn tụ. Tết Nguyên Tiêu là dịp để các thành viên trong gia đình ngồi lại ăn cơm và trò chuyện với nhau.

Ở Việt Nam, đây là dịp để người dân lên chùa cầu mong một năm mới bình an.

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc ăn gì?

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc ăn gì?
Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc ăn gì?

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc ăn gì? Dưới đây là một số món ăn phổ biến trong ngày tết nguyên tiêu mà bạn có thể tham khảo.

1. Ăn bánh trôi

Bánh trôi nước 汤圆  / tāngyuán / gần âm với 团圆  / tuányuán / là đoàn viên, với ý nghĩa một năm mới hạnh phúc bên nhau, vạn sự như ý.

Một hoạt động phổ biến khác của Lễ hội Đèn lồng là ăn bánh trôi (汤圆  / tāngyuán /). Những viên bột gạo nếp này thường chứa nhân ngọt làm từ các nguyên liệu như bột mè đen. Mặc dù hầu hết các món đều ngọt, nhưng món bánh trôi mặn vẫn tồn tại. Món ăn được hấp hoặc luộc hoặc có thể được chiên.

Trong những năm gần đây, các phiên bản hiện đại cũng đã xuất hiện. Sự kết hợp của nhiều màu sắc tươi sáng như tím, hồng và cam. Các đầu bếp sáng tạo các loại nhân, đôi khi sử dụng các nguyên liệu như sôcôla.

Cách phát âm của từ tāngyuán tương tự như 团圆  / tuányuán /, có nghĩa là “đoàn tụ”. Điều này cùng với thực tế là tāngyuán có hình tròn và được phục vụ trong những chiếc bát tròn. Biểu tượng của sự sum vầy trong gia đình.

Có một số biến thể theo vùng của món tráng miệng truyền thống này. Ở miền nam Trung Quốc, nó được gọi là tāngyuán, nhưng ở miền bắc Trung Quốc, nó được gọi là 元宵  / yuánxiāo /. Mặc dù có một số khác biệt nhỏ trong cách chuẩn bị và cả hai đều khá giống nhau.

2. Rau xà lách

Rau xà lách 生菜  / Shēngcài /. Gần âm với 生财  / Shēngcái / là sinh tài, cầu mong năm mới nhiều tài lộc.

3. Há cảo

Miền bắc có tập tục ăn Há cảo 饺子   / Jiǎozi / vào Tết Nguyên Tiêu, người Hà Nam có truyền thống “15 dẹt, 16 tròn”, nên Tết Nguyên Tiêu sẽ ăn Há cảo.

4. Bánh táo đỏ

Ăn bánh táo đỏ 棗糕 / Zǎo gāo / với mong muốn như ý cát tường.

5. Màn thầu, bánh yến mạch

Tập tục này của Chiết Giang là do nguyên liệu làm Màn thầu có bột nở, bánh yến mạch là hình tròn, nên hai loại bánh này mang ý nghĩa “con cháu đầy đàn đại đoàn viên”.

6. Ăn Mì

Vùng Giang Bắc có câu “Thắp đèn Nguyên Tiêu, ăn mì, ăn xong cầu mong cả năm sáng lạng”「上燈元宵,落燈面,吃了以後望明年」  / Shàng dēng yuánxiāo, luò dēng miàn, chīle yǐhòu wàng míngnián /. Nghe thì có vẻ tối 15 ăn mì không liên quan gì đến Tết Nguyên Tiêu, nhưng cũng có ước nguyện cầu mong an lành.

Hoạt động trong ngày tết Nguyên Tiêu Trung Quốc

Hoạt động trong ngày tết Nguyên Tiêu Trung Quốc
Hoạt động trong ngày tết Nguyên Tiêu Trung Quốc

Tết nguyên tiêu của Trung Quốc tất nhiên không thể thiếu những hoạt động truyền thống tiêu biểu. Hãy cùng mình tìm hiểu sơ lược về nhưng phong tục trong ngày tết nguyên tiêu ở Trung Quốc bạn nhé.

1. Treo đèn lồng

Tục treo đèn lồng, chơi đèn lồng ngày nguyên tiêu đã có từ rất lâu. Thời Tùy Dạng Đế, rằm tháng Giêng hàng năm đều tổ chức dạ hội hoành tráng để tiếp đón sứ thần và du khách các nước. Thời Đường Huyền Tông lễ hội đèn lồng là có quy mô lớn nhất, từng thắp tới 5 vạn lồng đèn, hoàng đế còn lệnh cho làm “đăng lâu” vô cùng tráng lệ. 

Thời Đường thực hành lệnh cấm đêm, duy có nguyên tiêu là bỏ lệnh cấm, tổ chức treo đèn, biểu diễn tạp kỹ, ca hát. Thời Chu Nguyên Chương còn quy định tại kinh thành treo đèn từ mùng 8 đến 17.

Đèn lồng treo ngoài phố còn có kèm theo thơ từ, câu đố 灯谜  / Dēnglóng /, mọi người đi qua có thể đoán câu đố, ai đoán đúng thì lấy đèn xuống. Đây là một loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian giàu tính trí tuệ, mọi người đều tham gia với hi vọng một năm mới may mắn.

2. Xem lễ hội đèn lồng

Đúng như tên gọi, phần quan trọng nhất của Lễ hội đèn lồng xoay quanh việc xem màn trình diễn đèn lồng Trung Quốc 灯笼  / Dēnglóng /.

Nhiều người nghĩ về đèn lồng Trung Quốc, họ sẽ tưởng tượng ra những chiếc đèn lồng tròn, màu đỏ có kích thước bằng quả bóng rổ mà họ có thể đã thấy treo bên ngoài các nhà hàng Trung Quốc. Mặc dù loại đèn lồng này có mặt khắp nơi vào dịp Tết Nguyên Đán, nhưng những chiếc đèn lồng tham gia vào các buổi trưng bày Lễ hội Đèn lồng lại khá khác biệt.

Kích thước những chiếc đèn lồng này thường rất lớn, với một số chiếc lớn hơn cao hơn 65 feet (20 mét) và dài 330 (100 mét).

Những chiếc đèn lồng khổng lồ này được tạo ra rất nhiều hình dáng. Từ các động vật thực đến hình rồng cùng với hoa, cây và cung điện khổng lồ.

3. Đoán câu đố về đèn lồng

Đoán câu đố về đèn lồng (猜灯谜  / cāidēngmí /) là một hoạt động có từ thời nhà Tống. Khi các học giả viết câu đố trên giấy nhỏ và treo chúng lên đèn lồng để những người tham dự lễ hội đoán.

Hầu hết những câu đố về đèn lồng này chỉ đơn giản là được tạo ra như một hình thức giải trí. Câu đố về đèn lồng dựa trên các hình thức chơi chữ phức tạp.

Hầu hết các câu đố đều bao gồm chính câu đố và một gợi ý cho người đoán biết câu trả lời ở dạng nào. Ví dụ: đôi khi gợi ý có thể chỉ ra rằng câu trả lời là một thành ngữ Trung Quốc (成语  / chéngyǔ / ). Hay tên của một quốc gia hoặc nó chỉ nên bao gồm một ký tự Trung Quốc…

4. Xem múa lân sư rồng

Ở một số vùng của Trung Quốc, múa rồng và múa sư tử sẽ được biểu diễn trong Lễ hội đèn lồng.

Múa sư tử (舞狮  / wǔshī / ) là một loại hình múa dân gian thường được biểu diễn bởi hai vũ công mặc một bộ đồ sư tử. Một người biểu diễn điều khiển phần đầu và phần trước của cơ thể sư tử, người kia điều khiển phần sau. Những người biểu diễn sẽ nhảy múa và biểu diễn các kỹ thuật nhào lộn khác nhau theo nhịp trống, chiêng.

Trong văn hóa truyền thống của Trung Quốc, sư tử được coi là con vật mạnh mẽ, tốt lành. Múa sư tử được cho là sẽ mang lại may mắn và thịnh vượng về tài chính.

Các điệu múa rồng (舞龙  / wǔlóng /) thường được thực hiện bởi một đội lớn các vũ công. Thay vì mặc trang phục rồng, những người biểu diễn này chế tác một mô hình rồng dài, linh hoạt bằng cách sử dụng các cọc gắn trên cơ thể của nó.

Rồng Trung Quốc được cho là những sinh vật mạnh mẽ, nhân từ. Giống như múa lân, múa rồng được cho là mang lại may mắn cho cộng đồng nơi chúng biểu diễn.

Từ vựng tiếng Trung về Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc

Tiếng Trung Pīnyīn Tiếng Việt
元宵节 Yuánxiāojié Lễ hội đèn lồng
元宵节快乐! Yuánxiāojié kuàilè! Lễ hội đèn lồng vui vẻ!
吃元宵 chī yuánxiāo Ăn bánh trôi, bánh nguyên tiêu
烟火 Yānhuǒ Bắn pháo hoa
汤圆 Tāngyuán Bánh trôi tàu
元宵 Yuánxiāo Bánh trôi tàu (người miền bắc dùng)
团圆 Tuányuán Đoàn tụ
灯谜 Dēngmí Câu đố đèn lồng
猜灯谜 Cāidēngmí Đoán câu đố về đèn lồng
赏花灯 shǎng huādēng Thưởng thức Hoa Đăng
灯笼 Dēnglóng Đèn lồng
猜灯虎 Cāidēnghǔ Một cách khác để nói “đoán câu đố về đèn lồng”
打灯虎 Dǎdēnghǔ Một cách khác để nói “đoán câu đố về đèn lồng”
灯虎 Dēnghǔ Nghĩa đen là “con hổ lồng đèn;” tên khác của câu đố về đèn lồng
出门赏月 chūmén shǎng yuè Ra ngoài ngắm trăng
腰鼓舞 yāogǔ wǔ Múa trống cơm
舞狮 Wǔshī Múa sư tử
舞龙 Wǔlóng Múa rồng
鞭炮 Biānpào Pháo nổ
焰火大会 yànhuǒ dàhuì Đại hội pháo bông
节日 Jiérì Ngày lễ; ngày hội
彩灯庙会 cǎi dēng miàohuì Hội chùa đèn màu
农历正月十五 nónglì zhēngyuè shíwǔ Ngày 15 tháng 1 âm lịch
合家团聚 héjiā tuánjù Cả nhà đoàn tụ
烟花 Yānhuā Pháo hoa

Một số mẫu câu sử dụng trong ngày Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc

1. 人们通常会在元宵节吃元宵。

Rénmen tōngcháng huì zài yuánxiāo jié chī yuánxiāo.

Mọi người thường ăn bánh trôi vào ngày tết Nguyên Tiêu.

2. 人们通常怎么庆祝元宵节?

Rénmen tōngcháng zěnme qìngzhù yuánxiāo jié?

Mọi người thường mừng ngày tết Nguyên Tiêu thế nào?

3. 为庆祝元宵节,也是标志过年结束,元宵/汤圆是家家必备的传统应景食物。

Wèi qìngzhù yuánxiāo jié, yěshì biāozhì guònián jiéshù, yuánxiāo/tāngyuán shì jiā jiā bì bèi de chuántǒng yìngjǐng shíwù.

Để chúc mừng lễ tết Nguyên tiêu, cũng là mốc đánh dấu sự kết thúc dịp nghỉ tết,    bánh trôi là món ăn mà nhà nhà đều cần chuẩn bị.

4. 元宵节时,很多人会提灯笼,去参加猜灯谜大会。

Yuánxiāo jié shí, hěnduō rén huì tí dēnglóng, qù cānjiā cāi dēngmí dàhuì.

Tết Nguyên Tiêu, rất nhiều người sẽ xách đèn lồng, đi tham dự lễ hội đoán đố đèn.

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc khác gì với Việt Nam?

Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc khác gì với Việt Nam?
Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc khác gì với Việt Nam?

Tết Nguyên tiêu vốn có nguồn gốc Trung Quốc, được du nhập vào Việt Nam. Trong quá trình tiếp biến văn hóa, với ảnh hưởng của cả Đạo Mẫu và Phật giáo, ý nghĩa Tết Nguyên tiêu của người Việt cũng như các hoạt động trong dịp này dần dần không còn giống với Tết Nguyên tiêu của Trung Quốc.

Tại Trung Hoa xưa, Tết Nguyên tiêu hay còn được gọi là Tết Trạng nguyên, là dịp nhà vua hội họp các ông Trạng để thết tiệc, mời vào thượng uyển tham hoa, ngắm cảnh, làm thơ. 

Về sau, Tết Nguyên tiêu được coi là ngày lễ thiêng liêng nhất đầu năm mới và còn được gọi là “Lễ hội đèn hoa” hoặc “Hội hoa đăng”, có thể bắt nguồn từ tục trưng đèn trên cây nêu trước cửa nhà, đốt đèn, chơi lồng đèn ngũ sắc thời Hán Vũ Đế. Những lồng đèn có hình thù rồng, phượng, 12 con giáp hoặc những nhân vật cổ trong truyền thuyết, cổ tích được yêu chuộng.

Ngoài ra còn những tập tục khác như cúng tế cầu an cầu phước, ăn bánh trôi (gọi là “thang viên” – viên tròn trong nước), thi đoán hình thù trên lồng đèn, ngâm thơ. Người Đài Loan còn ghi những câu ước nguyện của mình vào đèn lồng và thả bay lên trời. Nhiều người còn coi đây là mùa Valentine phương Đông, tương tự như lễ Thất tịch.

Tại Việt Nam, rằm tháng Giêng mang ý nghĩa cầu mong một năm tốt lành, gia đạo bình ổn, quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa. Đây là một trong 2 ngày rằm được coi trọng nhất (bên cạnh rằm tháng Bảy, với Phật tử thì có thêm ngày rằm quan trọng nhất là rằm tháng Tư – lễ Phật đản). Dân gian có câu “Cả năm được rằm tháng Bảy, cả thảy được rằm tháng Giêng” là vậy. 

Vào ngày này, phật tử sẽ bái Phật, các gia đình khác cúng thần linh, Thổ công, Thổ địa và nhất là ông bà tổ tiên, bày tỏ lòng hiếu kính với ông bà, cha mẹ, cảm ơn bề  trên phù hộ cho gia đình, con cháu được mạnh khỏe, làm ăn phát đạt trong năm.

Trên đây là nguồn gốc, ý nghĩa của Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc. Hy vọng bạn đã trang bị đủ kiến thức về ngày lễ quan trọng này. Nếu còn bất cứ thắc mắc nào, đừng ngần ngại để lại câu hỏi để được giải đáp miễn phí nhé. Thân chào!

5/5 - (1 bình chọn)

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *