Tết Nguyên Tiêu là gì? Sự tích, ý nghĩa, hoạt động trong lễ hội 

Tết Nguyên Tiêu là một trong những ngày lễ quan trọng đối với người dân Việt Nam nhưng không phải ai cũng hiểu biết rõ về ý nghĩa của ngày Tết Nguyên Tiêu là gì. Hãy cùng GenZ Đọc Sách tìm hiểu sự tích, ý nghĩa và các hoạt động diễn ra trong lễ hội này qua bài viết dưới đây nhé!

Ngoài ngày Tết cổ truyền thì Tết Nguyên Tiêu cũng là một ngày lễ quan trọng trong năm đối với tín ngưỡng của nhiều người dân Việt Nam. Tuy nhiên không phải ai cũng hiểu rõ về nguồn gốc, ý nghĩa của ngày Tết này cũng như sự khác biệt của Tết Nguyên Tiêu của Việt Nam và của người Hoa.

Bạn hãy đọc bài viết dưới đây để tìm hiểu nguồn gốc, ý nghĩa của ngày Tết Nguyên Tiêu là gì nhé! Và xem thử Tết Nguyên Tiêu 2023 sẽ rơi vào ngày nào để cùng chuẩn bị đón lễ với gia đình mình nhé!

Tết Nguyên Tiêu là gì?

Tết Nguyên Tiêu là gì?
Tết Nguyên Tiêu là gì?

Tết Nguyên Tiêu (Chữ Nho: 節元宵), Tết Thượng Nguyên, Rằm Tháng Giêng là ngày lễ hội truyền thống của Việt Nam và Trung Quốc. Lễ hội trăng rằm từ giữa đêm 14 (đêm trước trăng rằm) trọn ngày 15 (ngày rằm) cho đến nửa đêm 15 (đêm trăng rằm) của tháng giêng Âm lịch.

Theo TS. Đinh Đức Tiến, khoa Lịch sử, Đại học Xã hội và Nhân văn, Tết Nguyên Tiêu đều bắt nguồn từ những sự tích của Trung Quốc và có nhiều phiên bản khác nhau.

Sự tích, ý nghĩa Tết Nguyên Tiêu

Sau khi đã biết Tết Nguyên Tiêu là gì, hãy cùng tìm hiểu xem sự tích, ý nghĩa của ngày lễ này là gì nhé!

Sự tích Tết Nguyên Tiêu

Nhiều tài liệu nhắc đến Tết Nguyên Tiêu bắt nguồn từ thời Tây Hán, Trung Quốc với lễ hội rước đèn long trọng. Câu chuyện bắt đầu từ việc các cung nữ mỗi khi xuân đến lại nhớ nhà nhưng cung vua lại canh gác nghiêm ngặt nên không thể ra được. Lúc này, Đông Phương Sóc – viên sủng thần của Hán Vũ Đế đã cảm động trước tấm lòng của cung nữ và giúp cô. 

Ông tung tin thành Trường An sẽ bị Hỏa thần thiêu rụi khiến nhiều người dân lo sợ, sau đó đưa ra hiến kế với nhà vua rằng vào ngày rằm tháng giêng này vua cùng người nhà nên lánh nạn ngoài cung trong ngày đó sẽ cho sẽ cho người treo đèn lồng đầy sân giả cảnh lửa cháy để lừa Hỏa thần.

Hán Vũ Đế đã đồng ý với kế sách này của Đông Phương Sóc và thế là từ đó vào ngày rằm tháng giêng hằng năm cả nước đều treo đèn lồng và các cung nữ đều có thể gặp mặt người thân của mình. Ngày lễ này đã được lưu truyền, lan rộng qua nhiều thế kỷ và ảnh hưởng đến Việt Nam, tuy nhiên tại Việt Nam Tết Nguyên Tiêu đã có sự biến tấu và khác biệt so với Trung Quốc.

> Xem thêm: Tết Nguyên Tiêu tiếng Anh là gì?

Ý nghĩa Tết Nguyên Tiêu – Tại sao gọi là Tết Nguyên Tiêu?

Tết Nguyên Tiêu nghĩa là đêm rằm đầu tiên của năm mới, “Nguyên” nghĩa là thứ nhất, “Tiêu” nghĩa là đêm. Ngoài ra Tết Nguyên Tiêu còn được gọi là Tết Thượng Nguyên để phân biệt với Tết Trung Nguyên (Rằm tháng bảy) và Tết Hạ Nguyên (Rằm tháng mười). Tết Nguyên Tiêu là một ngày lễ quan trọng với người Phật giáo hằng năm, vì vậy có câu nói rằng “Cúng quanh năm không bằng Rằm tháng giêng” hay “Lễ Phật quanh năm không bằng ngày Rằm tháng giêng”.

Vào ngày lễ này mỗi gia đình thường sẽ bày một mâm cỗ cúng để thể hiện lòng thành kính và biết ơn của con cháu đối với Phật, ông bà tổ tiên câu mong năm mới an lành và nhiều tài lộc. Tùy vào điều kiện kinh tế và phong tục tập quán mà mỗi vùng miền sẽ có cách thể hiện mâm cỗ khác nhau nhưng ít hay nhiều thì đều chung mục đích tỏ lòng thành kính với Phật và tổ tiên của mình.

Tập tục, lễ hội Tết Nguyên Tiêu ở các nước

Tập tục, lễ hội Tết Nguyên Tiêu ở các nước
Tập tục, lễ hội Tết Nguyên Tiêu ở các nước

Tết Nguyên Tiêu tại Việt Nam

Ở Việt Nam, ngày rằm Tháng Giêng là dịp dân chúng lên chùa cúng sao giải hạn, ước nguyện điều lành, tuy kinh điển nhà Phật không nói đến. Các chùa thường tụng kinh Dược Sư và khuyên các Phật tử cùng tụng niệm và hồi hướng công đức để thế giới được an lành.

Lễ hội đêm trăng rằm hiện được nhiều nơi Việt Nam khôi phục truyền thống văn hóa cổ, tổ chức đêm Nguyên tiêu của Ngày thơ Việt Nam, hiện nay đã thành nếp thường xuyên ở nhiều địa phương. 

Đặc biệt ở những nơi có đông cộng đồng người Hoa sinh sống như Chợ Lớn, Hội An, lễ hội Tết Nguyên Tiêu trăng rằm có nhiều sinh hoạt đặc biệt. Tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày và đêm rằm Tháng Giêng thường được cộng đồng người Việt gốc Hoa tổ chức ở khu Chợ Lớn, quận 5 và dân gian có câu thành ngữ “Giao thừa ra quận Nhất, Nguyên tiêu về quận 5”.

Tết Nguyên tiêu của người Hoa ở Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh với phần lễ hội Tết Nguyên Tiêu đa dạng, đặc sắc và phong phú tại các Hội quán, gia đình như: các nghi thức lễ, diễu hành, trình diễn ca kịch cổ truyền, múa lân sư rồng, đố chữ, thư pháp, thư họa, trình diễn âm nhạc (Đại la cổ Triều Châu, Nhạc lễ Phúc Kiến), đốt nhang vòng, dán giấy cầu an, lì xì, đố đèn, dâng dầu đèn, chui bụng ngựa… đã được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch Việt Nam đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2020.

Sau Tết Nguyên Tiêu, người dân sẽ tháo tất cả các trang trí Xuân Tết để chấm dứt không khí lễ hội với hy vọng sẽ chú tâm vào một năm làm việc mới đầy thành công và hiệu quả.

Tết Nguyên Tiêu tại Trung Hoa

Ở Trung Quốc và Đài Loan, Tết Nguyên Tiêu là Tết Thượng Nguyên, hay Tết Trạng nguyên, ngày xưa là dịp nhà vua hội họp các ông Trạng để thết tiệc và mời vào vườn Thượng Uyển thăm hoa, ngắm cảnh, làm thơ. 

Theo sách Trung Hoa, lễ Thượng Nguyên không phải là một ngày lễ Phật. Hiện nay, Tết Nguyên Tiêu (rằm tháng giêng, đêm rằm đầu tiên của năm mới) được coi là ngày lễ thiêng liêng nhất đầu năm mới và còn được gọi là “Lễ hội đèn hoa” hoặc “Hội hoa đăng”, có thể bắt nguồn từ tục cúng tế thời Hán Vũ Đế, với tập tục trưng đèn trên cây nêu trước cửa nhà, đốt đèn, chơi lồng đèn ngũ sắc, có thể kéo dài từ 13 đến 17 tháng giêng. 

Những lồng đèn có hình thù rồng, phượng, 12 con giáp hoặc những nhân vật cổ trong truyền thuyết, cổ tích được yêu chuộng.

Ngoài ra còn những tập tục khác như cúng tế cầu an cầu phước, ăn bánh trôi (gọi là “thang viên” – viên tròn trong nước), thi đoán hình thù trên lồng đèn, ngâm thơ. Người Đài Loan còn ghi những câu ước nguyện của mình vào đèn lồng và thả bay lên trời. 

Nhiều người còn coi đây là mùa Valentine phương Đông, tương tự như lễ Thất Tịch. Thơ Đường xưa đã viết: Nguyên tiêu chi dạ hoa lộng nguyệt, mùa trăng tròn lung linh sắc màu hoa đăng rực rỡ cũng là dịp Ngưu Lang Chức Nữ gặp gỡ se duyên.

> Xem thêm: Tìm hiểu về Tết Nguyên Tiêu Trung Quốc

Tết Nguyên Tiêu tại các quốc gia khác

Tại Hàn Quốc, rằm tháng Giêng là lễ Daeboreum (대보름), người dân chơi các trò chơi truyền thống là Samulnori (쥐불 놀이) đêm trước Daeboreum (còn có tên là Lễ hội lửa Jeongwol Daeboreum). 

Họ đốt cỏ khô, rơm hoặc đống cành cây (gọi là Daljip, xếp thành hình tam giác, để tạo ra một “ngôi nhà” cho mặt trăng mọc; một cánh cửa nhỏ được đặt ở phía đông để mặt trăng đi vào) trên rặng núi giữa cánh đồng lúa và nhảy múa xung quanh để để xua đuổi tà ma; trong khi trẻ em xoay những cái lon có đục nhiều lỗ và có than lửa cháy đỏ bên trong. 

Tại nông thôn, người dân leo núi, bất chấp thời tiết lạnh, cố gắng để thành người đầu tiên nhìn thấy mặt trăng mọc, qua đó sẽ gặp may mắn cả năm hoặc một mong muốn sẽ được thành tựu. Buổi sáng, họ thường ăn Ogokbap (오곡밥 / 五穀 밥), một loại cơm nấu bằng năm loại ngũ cốc và ăn Yaksik, một thức ăn ngọt làm từ gạo nếp. Đồ uống được lựa chọn cho lễ Daeboreum là rượu Gwibalgisul. Đây là một loại rượu gạo được ướp lạnh.

Tại Nhật Bản, rằm tháng Giêng âm lịch là lễ 小 正月 (Koshōgatsu), ngày nay được cử hành vào ngày 15 tháng 1 dương lịch. Các sự kiện chính của Koshōgatsu là nghi lễ và thực hành cầu nguyện cho một vụ mùa bội thu, và cháo gạo với đậu đỏ (小 豆粥 azuki gayu?) thường ăn vào buổi sáng. Ngoài ra, những thứ trang trí năm mới được hạ xuống và tháo dỡ, và một số đền đài tổ chức các sự kiện.

Ở Philippines, có lễ hội diễu hành truyền thống vào ngày rằm tháng giêng, đánh dấu khởi đầu năm mới. 

Một số câu hỏi thường gặp về ngày Tết Nguyên Tiêu

Một số câu hỏi thường gặp về ngày Tết Nguyên Tiêu
Một số câu hỏi thường gặp về ngày Tết Nguyên Tiêu

Tết Nguyên Tiêu 2023 là ngày mấy Dương lịch?

Ngày Tết Nguyên Tiêu diễn ra từ giữa đêm 14 (đêm trước trăng rằm) đến hết ngày 15 (ngày rằm) tháng giêng âm lịch ngay trước ngày Tết Nguyên Đán một tuần. Mọi người đều sắp xếp nghỉ phép mong muốn được ghé chùa thắp nén nhang cầu bình an, thuận lợi trong năm mới vào ngày lễ này. 

May mắn là vào năm 2023 Tết Nguyên Tiêu nhằm vào ngày 5 tháng 2 dương lịch (Chủ Nhật) thuận lợi cho mọi người có thể ghé chùa tỏ lòng thành kính với Phật và tổ tiên của mình.

Cúng rằm tháng Giêng 2023 vào ngày nào Dương lịch? Rằm tháng Giêng chính là Tết Nguyên tiêu, vì thế chúng ta sẽ cúng rằm tháng Giêng 2023 vào Chủ Nhật ngày 5 tháng 2 năm 2023 Dương lịch.

Tết Nguyên Tiêu của người Hoa và người Việt khác nhau thế nào?

Tết Nguyên Tiêu được du nhập vào Việt Nam vào thời kỳ bắc thuộc và do sự ảnh hưởng của phong tục tập quán của Việt Nam mà có sự khác biệt với Tết Nguyên Tiêu của Trung Quốc. Đối với người Hoa đây là ngày lễ hoa đăng, thả đèn lồng cầu nguyện cho năm mới bình an thì ở Việt Nam vào ngày lễ này các Phật tử các nơi đều kéo về viếng chùa lễ Phật cầu mong gia đạo bình an. 

Các chùa thường tổ chức Đàn Dược sư, tụng kinh dược sư trong suốt tháng Giêng và kêu gọi các Phật tử cùng tụng niệm mong muốn phước báo an lành đến mọi người trước thềm năm mới.

Tết Nguyên Tiêu ăn gì? Các món ăn Tết Nguyên Tiêu thường gặp

Sau khi đã biết Tết Nguyên Tiêu là gì, nhiều bạn sẽ thắc mắc vào ngày lễ hội lớn như vậy thì mọi người sẽ ăn gì. Sau đây là các món ăn Tết Nguyên Tiêu thường gặp nhất: 

  • Ở Trung Quốc, Tết Nguyên Tiêu người ta sẽ ăn bánh trôi, há cảo, bánh táo đỏ, màn thầu, bánh yến mạch,… để cầu điều may, sức khỏe.
  • Ở Việt Nam, người dân sẽ ăn bánh ú, bánh chưng, xôi gấc, gà luộc,… vào ngày Tết Nguyên Tiêu, với mong muốn cầu điều may, hạnh phúc, ấm no cho gia đình.

Cách cúng ngày Rằm tháng Giêng như thế nào?

Ngày cúng rằm tháng Giêng tốt nhất cho năm 2023 là sáng 05/02/2023 (nhằm 15/01 âm lịch), tuy nhiên nếu có việc bận thì bạn cũng có thể cúng vào ngày 04/02/2023 (nhằm 14/01 âm lịch). Giờ cúng tốt nhất nên là giờ Ngọ.

Để cúng rằm tháng Giêng, bạn cần chuẩn bị 1 mâm cỗ cúng Phật, 1 mâm cỗ cúng gia tiên và cần phải lau dọn bàn thờ cẩn thận, không gây đổ vỡ đồ vật.

3 Bài thơ về Tết Nguyên Tiêu hay và ý nghĩa bạn có thể tham khảo

Bài thơ về Tết Nguyên Tiêu
Bài thơ về Tết Nguyên Tiêu

Có rất nhiều bài thơ về Tết Nguyên Tiêu hay và ý nghĩa, sau đây, GenZ Đọc Sách sẽ gợi ý 3 bài thơ cho bạn tham khảo:

Tác giả: Lê Cao Thịnh

Tháng giêng vui tết Thượng Nguyên

Con người hòa với thiên nhiên phước lành.

Việt Nam tỏa sáng trời xanh

Cơ đồ, vị thế rạng danh nước nhà.

Tự hào có Bác, Đảng ta

Xây nền độc lập – khúc ca khải hoàn.

Vượt bao ghềnh thác gian nan

Đưa thuyền cập bến vô vàn vinh quang.

Tháng giêng vời vợi trăng vàng

Đọc thơ Bác viết từng trang nặng lòng.

Tâm hồn lãnh tụ mênh mông

Câu thơ ngời sáng non sông, giống nòi:

“Rằm xuân lồng lộng trăng soi,

Sông xuân nước lẫn màu trời thêm xuân

Giữa dòng bàn bạc việc quân

Khuya về bát ngát trăng ngân đầy thuyền”

Bài thơ hơn bảy thập niên

Dạt dào cảm xúc, tinh nguyên từng lời.

Chúng con ơn Đảng, ơn Người

Con đường cách mạng trọn đời tin theo.

Tác giả: Viễn Phương

Thoảng nghe tiếng hạc kêu trăng

Nhớ thời xưa ấy đêm rằm tháng giêng

Vầng mây lả lướt che nghiêng

Hằng Nga vẫn đó triền miên lững lờ

Cuội ngồi ôm bóng bơ vơ

Ru tình thơ giữa mịt mờ bao la

Ngẫm ta như kiếp cuội già

Lỡ tương tư dáng kiêu sa giữa đời

Nỗi buồn da diết đầy vơi

Bao năm vấn vít tình người chốn xa

Xuân nay hương ngát la đà

Cố nhân đâu hỡi?-Mình ta đất trời

Tháng giêng tình ái buông lơi

Đêm rằm trở bước xa rời ước mơ

Sầu lên đỉnh nhớ thương chờ

Theo trăng dõi bóng tình thơ lạc loài

 

Tác Giả: Phan Thị Hạnh

Tháng giêng trăng sáng đẹp tươi

Cùng nhau chắp bút trao lời tri giao

Thỏa lòng mơ ước khát khao

Hằng Nga dạo bước đi vào cõi thơ

Tâm tình dệt mộng ươm mơ

Chờ ngày kéo kén quay tơ giúp đời

Tim son xao xuyến bồi hồi

Ánh vàng trải thảm tuyệt vời biết bao

Lòng người dậy sóng xôn xao

Mùa xuân hoa nở én chao liệng về

Nhìn nàng ngồi xõa tóc thề

Chờ chàng năm tháng bến quê mỏi mòn

Lòng ta xao xuyến bồn chồn

Trăng soi ngả bóng hoàng hôn kiếm tìm

Cho dù đáy nước mò kim

Giọng ngâm tha thiết nổi chìm có nhau

Hy vọng qua bài viết bạn đã biết thêm về ngày lễ Tết Nguyên Tiêu là gì, từ đó chuẩn bị được những thứ cần thiết để đón mừng ngày lễ hội này cùng với gia đình, người thân. 

5/5 - (1 bình chọn)

Leave a Comment

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *